תיאטרון תמונע בית ליוצרים וקהל - TMUNA
חיפושדלג על חיפוש
חיפושדלג על חיפוש

תשמישי קדושה: אוסף פרטי

צילום: אפרת גורן
תשמישי קדושה: אוסף פרטי
אפרת גורן

פתיחה: 31.7
נעילה: 27.10

תשמיש קדושה הוא צירוף מילים משונה, כמעט אוקסימורון. מצד אחד - קדושה: האלוהי, הנשגב, מה שחורג מחיי החומר והתועלת. מצד אחר - תשמיש: חפץ, כלי, אובייקט שנועד לשימוש. אלא שדווקא משום כך תשמיש הקדושה אינו רק חפץ, אלא מדיום. הוא התווך שבאמצעותו מתקיים הקשר בין האדם לבין האלוהי. בפולחן, הקדושה מתקיימת מתוך ודרך עולם החומר. היא זקוקה לגוף, לטקס, לפעולה ולאובייקט כדי להתגלם בעולם. תשמישי הקדושה הם אפוא מדיום שמתגלם במלוא משמעותו בתוך הפעולה הטקסית, הפרפורמטיבית.
גם אובייקט האומנות מבקש להיות יותר מאובייקט. גם הוא מתקיים כחומר, אך כוחו אינו מצוי רק בצורה, בצבע, בקו, בקומפוזיציה או בחומריות שלו, אלא, בדומה לתשמיש הקדושה, ביכולתו לשמש מדיום: תווך חומרי שבאמצעותו רעיונות, רגשות ודמיונות של אדם אחד פוגשים את תודעתו של אחר. אובייקט האומנות, כמו תשמיש הקדושה, הוא מדיום באמצעותו מבקש האדם ליצור מגע עם הבלתי ניתן לניסוח. וכשם שתשמיש הקדושה מתממש בפעולה הטקסית, כך גם אובייקט האומנות זקוק להקשר, זמן ומרחב משותפים עם הצופה כדי להשלים את פעולתו. על אחת כמה וכמה כשהאובייקט מופעל כפרפורמנס, ואז, שוב בדומה לתשמיש הקדושה, חומר, גוף ופעולה יוצרים טקס ופוגשים צופה כמכלול רוחני-סמלי. 
בתערוכה תשמישי קדושה: אוסף פרטי נפגשים שני המדיומים הללו - תשמיש הקדושה ואובייקט האומנות. גורן מאמצת את מנגנון הפעולה של תשמיש הקדושה, אך משנה את כיוון פעולתו: בשעה שתשמיש הקדושה המסורתי מתווך את המפגש בין האדם לבין האלוהי, אצל גורן הוא הופך גם לתווך שבאמצעותו האדם פונה בחזרה אל המסורת עצמה. היא יוצרת ספר תורה, תשמישי קדושה ואובייקטים פולחניים חדשים, ואל תוך השפה הטקסית היא מחדירה את עצמה, את משפחתה, את מחשבותיה, ואת היומיום של כל אלה. קלף מוחלף בקנבס, יד ספר התורה מוחלפת במכחול, כסף טהור מוחלף ברדיד אלומיניום של פסח. החומרים משתנים וגם הסיפור הנכתב בהם: אל האות הכתובה בכתיבה תמה, בדיו או ברקמה, טווה גורן את חייה האישיים, משפחתה, זיכרונותיה, עמדותיה הפוליטיות, שאלות של מגדר ואמונה והרהורים על מקומה בתוך העולם הדתי. תשמיש הקדושה חדל להיות רק תווך בין האדם לאלוהיו; הוא הופך גם למקום בו האמנית תובעת את מקומה בתוך המסורת.
אין זה מקרי שהמהלך הזה צמח מתוך ילדותה במשפחה דתית שחיה בלב תל אביב - בין בית הכנסת ובין המוזיאון; בין סניף בני עקיבא ברחוב דובנוב ובין מרכז מאירהוף לאומנות. עבור גורן, יהדות ואומנות חיו תמיד יחד, כעולמות משיקים, מקבילים ובדיאלוג ביניהם, שני אופנים לחוות דרכם את החיים. אלא שעם השנים, ככל שהעמיקה בתוך המסורת, כך התחדדה לה גם ההכרה במקומה המוגבל כאישה בטקס הדתי ובאפשרות ההשתתפות והגישה לחפצי הקודש.
גם מתוך הכאב הזה צומחת הפעולה האומנותית של גורן. תשמישי הקדושה הופכים בידיה למרחב של השתתפות מחודשת, בו היא כותבת את עצמה אל תוך המסורת. פעולות פולחניות שלא יכלה לקחת בהן חלק במובנן המסורתי מקבלות צורה חדשה באמצעות יצירה אומנותית. זוהי פעולה שיש בה מרד, אך לא מרד המבקש לפרק את המסורת, אלא כזה המבקש להרחיב אותה: גורן תובעת לעצמה את הזכות גם להשתתף בטקס וגם לעצב את הכלים באמצעותם הוא מתקיים. לאורך חודשי התערוכה היא שבה ומפעילה את תשמישי הקדושה שיצרה באירועים פרפורמטיביים, המחזירים אותם ממצבם כאובייקטים אל ייעודם כמדיום חי של פעולה. כך הופכים תשמישי הקדושה שלה למרחב בו המסורת ממשיכה להיכתב.

אוצר: ארז מעין שלו


Sacred Implements: A Private Collection
Efrat Goren

The Hebrew term tashmish kedusha ("sacred implement") is a curious expression, almost an oxymoron. On the one hand, kedusha - holiness: the divine, the transcendent, that which lies beyond the world of matter and utility. On the other, tashmish - an implement, a tool, an object made for use. Yet for this very reason, a tashmish kedusha is more than an object; it is a medium. It is the conduit through which the relationship between the human and the divine is made possible. In ritual, holiness exists through the material world. It requires the body, ritual, action, and object in order to take form. Sacred implements are thus a medium whose fullest meaning is realized through ritual, through performative action.
The art object likewise seeks to be more than an object. It, too, exists as matter, yet its power lies not only in form, color, line, composition, or materiality, but, like the tashmish kedusha, in its ability to function as a medium: a material conduit through which one person's ideas, emotions, and imagination encounter another's consciousness. Just as the tashmish kedusha is fulfilled through ritual action, so too the art object requires context, shared time, and shared space with the viewer to complete its work. Even more so when activated as performance, where, once again, as with the tashmish kedusha, matter, body, and action generate ritual and meet the viewer as a symbolic, spiritual whole. If the tashmish kedusha is the medium through which one seeks contact with the divine, then the art object is the medium through which one seeks contact with the ineffable. And when the object is activated - in religious ritual or artistic performance - it becomes clear that its purpose was never to be a thing, but an event.
In Sacred Implements: A Private Collection, these two media meet: the tashmish kedusha and the art object. Goren adopts the operative logic of the tashmish kedusha while redirecting its function. Whereas the traditional tashmish kedusha mediates the encounter between the individual and the divine, in Goren's work it also becomes the medium through which the individual turns back toward tradition itself. She creates a Torah scroll, sacred implements, and new ritual objects, weaving herself, her family, her thoughts, and the fabric of everyday life into ritual language. Parchment gives way to canvas, the Torah pointer to a paintbrush, pure silver to Passover aluminum foil. The materials change, and so does the story they carry. Into letters written in scribal script, ink, or embroidery, Goren weaves her personal life, family, memories, political positions, questions of gender and faith, and reflections on her place within the religious world. The tashmish kedusha ceases to be merely a conduit between the individual and God; it also becomes the place where the artist claims her place within tradition.
It is no coincidence that this body of work grew out of her childhood in a religious family living in the heart of Tel Aviv - between the synagogue and the museum; between the Bnei Akiva branch on Dubnov Street and the Meirhoff Center for the Arts. For Goren, Judaism and art have always coexisted as parallel worlds in dialogue, two ways of experiencing life. Yet as her engagement with tradition deepened, so too did her awareness of her restricted place as a woman within religious ritual and of the limits placed on her participation and access to sacred implements.
It is from this pain that Goren's artistic practice emerges. In her hands, sacred implements become a space of renewed participation, where she writes herself into tradition. Ritual acts from which she was excluded in their conventional form are reimagined through art. This is an act of rebellion, though not one that seeks to dismantle tradition, but to expand it. Goren claims the right not only to participate in ritual, but also to shape the implements through which it is enacted. Throughout the exhibition, she repeatedly activates the sacred implements she has created in performative events, returning them from static objects to their vocation as living media of action. In this way, her sacred implements become a space in which tradition continues to be written.

Curator: Erez Maayan Shalev



أدوات القداسة: مجموعة خاصة
إفرات غورن

 
يُعدّ مصطلح "أدوات القداسة" تركيبًا لغويًا لافتًا، يكاد يكون مفارقةً في ذاته. فمن جهة، تشير "القداسة" إلى ما هو إلهي وسامٍ، وإلى كل ما يتجاوز عالم المادة والمنفعة. ومن جهة أخرى، تدل "الأداة" على شيء مادي، أو وعاء، أو غرض صُمِّم للاستعمال. غير أن هذه المفارقة هي تحديدًا ما يمنح أداة القداسة معناها الحقيقي؛ فهي ليست مجرد غرض مادي، بل هي وسيط تتجسد من خلاله العلاقة بين الإنسان والإلهي. ففي الطقس الديني، لا تتحقق القداسة إلا عبر العالم المادي ومن خلاله؛ إذ تحتاج إلى الجسد، وإلى الطقس، وإلى الفعل، وإلى الشيء المادي كي تتجلى في العالم. ومن ثمّ، فإن أدوات القداسة لا تكتسب معناها الكامل إلا داخل الفعل الطقسي الأدائي.
وكذلك العمل الفني لا يطمح إلى أن يكون مجرد غرض مادي. فهو أيضًا قائم في المادة، غير أن قيمته لا تكمن في شكله أو لونه أو خطوطه أو تكوينه أو مادته فحسب، وإنما في قدرته – شأنه شأن أداة القداسة – على أن يكون وسيطًا؛ أي وسيطًا ماديًا تنتقل عبره الأفكار والمشاعر والخيالات من وعي إنسان إلى وعي إنسان آخر. وكما تتحقق أداة القداسة بالفعل الطقسي، فإن العمل الفني بدوره يحتاج إلى سياق، وإلى زمان ومكان يشترك فيهما مع المتلقي، حتى تكتمل فاعليته. ويغدو هذا الأمر أكثر وضوحًا عندما يُفعَّل العمل بوصفه أداءً فنيًا ، حيث تتآلف المادة والجسد والفعل لتشكّل طقسًا يلتقي فيه المتلقي ببنية رمزية وروحية متكاملة، على نحو يشبه وظيفة أداة القداسة. غير أنه إذا كانت أداة القداسة هي الوسيط الذي يسعى الإنسان من خلاله إلى ملامسة الإلهي، فإن العمل الفني هو الوسيط الذي يحاول الإنسان عبره أن يلامس ما يستعصي على الصياغة والتعبير. وعندما يُفعَّل هذا الوسيط، سواء في طقس ديني أو في أداء فني، يتبيّن أن غايته لم تكن يومًا أن يكون شيئًا، بل أن يكون حدثًا.
في معرض "أدوات القداسة: مجموعة خاصة" يلتقي هذان الوسيطان - أداة القداسة والعمل الفني . تتبنى غورن آلية عمل أداة القداسة، لكنها تعيد توجيهها. ففي حين تتوسط أداة القداسة التقليدية العلاقة بين الإنسان والإله، تتحول عند غورين إلى وسيط يعود الإنسان من خلاله إلى مخاطبة التراث ذاته. فهي تبدع لفافة توراة، وأدوات قداسة، وأغراضًا طقسية جديدة، وتُدخل إلى اللغة الطقسية ذاتها حضورها الشخصي، وأسرتها، وأفكارها، وتفاصيل حياتها اليومية. فيُستبدل الرقّ بالقماش، ويُستبدل مؤشر قراءة التوراة بالفرشاة، وتُستبدل الفضة الخالصة برقاقات الألمنيوم المستخدمة في عيد الفصح. وتتغير المواد، كما تتغير الحكاية المنقوشة فيها؛ ففي الحروف المكتوبة بخط دقيق، أو بالحبر، أو المطرزة بالخيوط، تنسج غورين سيرتها الشخصية، وعالم أسرتها، وذكرياتها، ومواقفها السياسية، وتساؤلاتها حول الجندر والإيمان، وتأملاتها في موقعها داخل العالم الديني. وهكذا لا تعود أداة القداسة مجرد وسيط بين الإنسان وربّه، بل تصبح أيضًا المكان الذي تطالب فيه الفنانة بموقعها داخل التراث.
وليس من قبيل المصادفة أن يكون هذا المسار قد نشأ من طفولتها في أسرة متدينة عاشت في قلب مدينة تل أبيب، بين الكنيس والمتحف؛ بين فرع حركة "بني عكيفا" في شارع دوبنوف، ومركز مايرهوف للفنون. فقد كانت اليهودية والفن، بالنسبة إلى غورين، عالمين متجاورين ومتوازيين، يتحاور أحدهما مع الآخر، ويقدمان معًا سبيلين لاختبار الحياة. غير أنه كلما تعمقت في تقاليدها الدينية، ازداد وعيها بالمكانة المحدودة الممنوحة للمرأة داخل الطقس الديني، وبحدود مشاركتها وإمكان وصولها إلى الأدوات المقدسة.
ومن هذا الألم أيضًا تنبثق الممارسة الفنية لدى غورن. ففي يديها تتحول أدوات القداسة إلى فضاء جديد للمشاركة، تكتب فيه ذاتها داخل نسيج التراث. أما الطقوس التي لم يكن بوسعها أن تشارك فيها وفق معناها التقليدي، فإنها تكتسب هيئة جديدة من خلال الإبداع الفني. إنها ممارسة تنطوي على قدر من التمرد، غير أنه تمرد لا يرمي إلى هدم التراث، بل إلى توسيع آفاقه؛ إذ تطالب غورن بحقها في المشاركة في الطقس، وفي تصميم الأدوات التي يُمارس بواسطتها. وعلى امتداد أشهر المعرض، تعود الفنانة إلى تفعيل أدوات القداسة التي ابتكرتها ضمن عروض أدائية، فتعيدها من كونها أشياء معروضة إلى وظيفتها الأصلية بوصفها وسيطًا حيًا للفعل. وبهذه الكيفية، تتحول أدوات القداسة التي أبدعتها إلى فضاء يواصل فيه التراث كتابة نفسه من جديد.

أمين المعرض: إيرز معيان شاليڤ
“עמדתי מולה משתומם. ידעתי שאני צופה במיצג, ובכל זאת הרגשתי שאני משתתף בקריאת תורה. הגוף שלי הגיב לפני שהמחשבה הספיקה לפרש. רק אחר-כך הבנתי שהפער הזה – בין הידיעה שמדובר ביצירת אמנות לבין התחושה שאני נוכח בטקס דתי – הוא לב עבודתה של גורן”. דוד שפרבר על המיצג “תן לי מקום” של אפרת גורן
לוח מופעיםדלג על לוח מופעים
עבור לתוכן העמוד